W zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług transakcji obrotu wierzytelnościami od dawna istnieją wątpliwości interpretacyjne, zarówno wśród organów podatkowych, jak i po stronie sądów administracyjnych.
Omawiany problem dotyczy sytuacji, gdy jeden z podmiotów dokonuje sprzedaży wierzytelności własnych na podstawie określonej w kodeksie cywilnym umowy przelewu. Następnie nabywca wierzytelności podejmuje wszelkie środki, aby dokonać dalszej ich windykacji.
Co mówią organy?
W kwestii tej organy podatkowe zajmują jednolite, niekorzystne dla podatników stanowisko, zgodnie z którym transakcje obrotu wierzytelnościami stanowią usługę ściągania długów podlegającą opodatkowaniu VAT wg stawki 23 proc. W takim wypadku usługodawcą i zarazem podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia VAT od przedmiotowej transakcji jest nabywca wierzytelności.
Obowiązek podatkowy powstaje już w momencie nabycia wierzytelności, a podstawę opodatkowania VAT stanowi tzw. dyskonto, czyli różnica między wartością nominalną a ceną zakupu wierzytelności.
Rozbieżności w orzecznictwie
Orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest już tak jednolite, jak podejście fiskusa. Do tej pory ukształtowały się dwie linie interpretacyjne. Zgodnie z pierwszą z nich transakcje obrotu wierzytelnościami są neutralne z punktu widzenia przepisów ustawy o VAT (por. wyrok NSA z dnia 12.01.2010 r. sygn. I FSK 1627/08).
Z drugiej natomiast strony wskazać należy na wyroki, które potwierdzają obowiązek opodatkowania VAT transakcji obrotu wierzytelnościami wg stawki VAT 23 proc.
Jednakże obrotem nie jest dyskonto (tak jak uważają organy podatkowe), ale realny obrót, którego wysokość jest znana dopiero w momencie ściągnięcia długu lub stwierdzenia niewypłacalności dłużnika (por. wyrok NSA z dnia 16.02.2010 r. sygn. I FSK 2104/08).
W związku z powyższymi rozbieżnościami, postanowieniem z dnia 29.04.2010 r. NSA przekazał sprawę do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów. Przedmiotowe postępowanie zostało jednak zawieszone z uwagi na oczekiwanie na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE (TS UE) w odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez niemiecki sąd dotyczące również transakcji obrotu wierzytelnościami.
Wyrok TS UE
Dnia 27.10.2011 r. w sprawie Bundesfinanzhof przeciwko GFKL Financial Services AG (C-93/10) Trybunał orzekł, iż opodatkowaniu VAT nie podlega transakcja nabycia wierzytelności trudnych po cenie niższej od ich wartości nominalnej, jeżeli cena ta odzwierciedla rzeczywistą ekonomiczną wartość na moment nabycia.
Zdaniem TS UE brak jest w takim wypadku bezpośredniego wynagrodzenia z tytułu nabycia wierzytelności, co przesądza o braku podstaw do uznania transakcji za podlegającej VAT.
Uchwała składu 7 sędziów NSA
Obecnie NSA wznowił postępowanie i wyznaczył na dzień 19.03.2012 r. termin podjęcia uchwały (sygn. I FPS 5/11). Poszerzony skład NSA rozstrzygnie wówczas, czy nabycie wierzytelności pieniężnej celem jej dalszej windykacji na podstawie umowy przelewu jest usługą ściągania długów w rozumieniu ustawy o VAT, a tym samym podlegającą opodatkowaniu VAT.
Pragniemy podkreślić, iż transakcje obrotu wierzytelnościami są bardzo różnorodne i każda nich wymaga indywidualnego traktowania w zależności od warunków, zgodnie z którymi jest realizowana.
Dlatego chętnie wspomożemy Państwa przy analizie wpływu omawianego orzeczenia Trybunału, a następnie podjętej uchwały NSA, na dokonywane przez Państwa transakcje obrotu wierzytelnościami. Jeżeli są Państwo zainteresowani szczegółami dotyczącymi omawianego zagadnienia, uprzejmie prosimy o kontakt.